Pamfletten

Pamfletten zijn belangrijke bronnen voor de geschiedenis van de actualiteit rond recht en samenleving. Ze tonen vaak zeer beeldend en indringend de visies – en de tegenstand ertegen – van tijdgenoten. Vooral particulieren gebruikten pamfletten als medium. Volgens een definitie van de UNESCO is een pamflet een publicatie met een omvang van één vel tot 48 bladzijden. Soms zijn pamfletten echter veel omvangrijker. Qua vorm kan men ook los gepubliceerde verordeningen en ordonnanties als pamfletten beschouwen. De laatste jaren is een aantal pamflettencollecties apart gedigitaliseerd. In het overzicht op deze pagina is gekozen voor een ordening per land, en waar mogelijk verder in chronologische volgorde. Aanvullingen op de hier gegeven informatie zijn welkom.

Vele algemene digitale bibliotheken bevatten uiteraard ook pamfletten. Gedigitaliseerde pamfletten zijn verder te vinden via grote internationale portals voor gedigitaliseerde bronnen, zoals Europeana en de European Library. Via European History Primary Sources vindt men ook een aantal gedigitaliseerde collecties met daarin een al dan niet substantieel aandeel voor pamfletten. Op enkele uitzonderingen na waarbij er ook een gedeeltelijke toegang bestaat, zijn beperkt toegankelijke en/of commerciële collecties hier niet opgenomen. Ballad broadsides, als pamflet gedrukte liederen, en chapbooks, goedkope populaire literatuur, komen hier ook ter sprake.

Collecties met gedigitaliseerde pamfletten uit de Eerste Wereldoorlog komen aan de orde op mijn blog Digital1418.

Europa

  • Renaissance Festival Books, British Library – zo’n 250 van de tweeduizend gedrukte werken in deze bibliotheek over festiviteiten tussen 1475 en 1700, vaak in de vorm van pamfletten
  • Die Fuggerzeitungen: Ein frühneuzeitliches Informationsmedium und seine Erschließung, Österreichische Nationalbibliothek en Universität Wien – deze nieuwsbrieven van de Fuggerbank verschenen tussen 1568 en 1605; de collectie bevat bijna 40.000 exemplaren; interface Duits en Engels
  • Poor Sinners’ Pamphlets, College of Arts & Letters, Michigan State University – een project rond 101 pamfletten over executies van misdadigers in vroegmodern Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, te vergelijken met de Harvard collectie Dying Speeches and Bloody Murders

Latijns Amerika

Argentinië

Australië

België

Bolivia

Brazilië

Canada

Chili

China

Colombia

  • The J. Léon Helguera Collection of Colombiana, Vanderbilt University, Nashville, Tennessee – pamfletten en brochures, sommige met betrekking tot recht en bestuur
  • Folletos, Patrimonio Documental, Repositiorio Institucional, Universidad EAFIT, Medellin – 320 pamfletten

Cuba

Denemarken

Duitsland

In het kader van de bibliografische projecten VD17 en VD18 zijn vele honderden pamfletten gedigitaliseerd. De 800 Lutherflugschriften op de Wartburg in Eisenach, gedigitaliseerd door de Thüringische Staats- und Landesbibliothek Jena – ook bereikbaar zowel bij deze bibliotheek als op het Reformationsportal – zijn opgenomen in VD16, maar zijn dus ook apart te bereiken. Vroege Lutherdrukken zijn verder vooral op te sporen met de Katalog der Wolfenbütteler Lutherdrucke 1513 bis 1546, Herzog-August-Bibliothek, Wolfenbüttel.

Estland

Filippijnen

  • Folletos, Digital Library, Miguel de Benavides Library, University of Santo Tomas, Manilla – ruim 200 pamfletten van de zeventiende tot de twintigste eeuw

Frankrijk

Er loopt een NEH-project bij de University of Florida Libraries, French Pamphlets, voor een online overzicht van gedigitaliseerde pamfletten en verdere digitalisering. De collectie in Florida wordt beknopt ontsloten in de catalogus van Laura Monti (Gainesville, FL, 1971) en met een database voor 2800 pamfletten.

Groot-Brittannië

Het project 19th Century Briitish Pamphlets Online geeft – via bibliotheken met een licentie, en ook via JSTOR – toegang tot zo’n 23000 pamfletten

Haiti

Ierland

Italië

Mexico

Nederland

  • The Early Modern Pamphlets Online – Brill – pamfletten uit liefst drie collecties: de Knuttelcollectie in de Koninklijke Bibliotheek, de Van Alphencollectie in de UB Groningen en de Flugschriften des 16. Jahrhunderts, pamfletten uit het Duitse Rijk; minstens 400 pamfletten betreffen het recht (zoeken met subject “Law”); de zoekfunctie is vrij toegankelijk, de digitale resultaten zijn alleen bij bibliotheken en voor kaarthouders te bekijken
  • Early European Books – Chadwyck – in Nederland heeft men vrij toegang tot gedigitaliseerde boeken van vóór 1700 uit de Koninklijke Bibliotheek in deze collectie, met daarbij ook pamfletten
  • Early Dutch Books OnlineKoninklijke Bibliotheek, Den Haag – een collectie met tienduizend gedigitaliseerde boeken uit het tijdvak 1780-1800; hier slechts enkele pamfletten, maar wel enkele honderden stedelijke verordeningen en ordonnanties
  • Nederland-Engeland: de band tussen twee naties, Het Geheugen van Nederland – veel pamfletten uit de Koninklijke Bibliotheek en de British Library in deze collectie over de relatie tussen beide landen in de zeventiende eeuw
  • Tulipomania, Wageningen University Library – een digitale collectie met vooral pamfletten rond de speculatie in tulpen begin 17e eeuw
  • Ursicula: Pamfletten, Maatschappij der Nederlandse Letterkunde en Bibliotheca Thysiana, Leiden – een mooie selectie van enige tientallen pamfletten uit de 16e tot en met de 18e eeuw
  • Sammlung Alff – Universitäts- und Stadtbibliothek, Keulen – ruim 600 pamfletten over de revoluties in Brabant en Luik eind achttiende en begin negentiende eeuw (1781-1825)
  • Pamfletten rond de herinvoering van de bisschoppelijke hiërarchie in Nederland, 1853 – Katholiek Documentatiecentrum, Radboud Universiteit Nijmegen – ruim driehonderd pamfletten
  • Brochures en overdrukken uit het Multatuli MuseumHet Geheugen van Nederland – ruim zeshonderd publicaties van en over Eduard Douwes Dekker (1820-1887), zelf een zeer productieve pamflettist
  • Illegale pamfletten en brochures – NIOD, AmsterdamHet Geheugen van Nederland – meer dan twaalfhonderd illegaal verschenen publicaties van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog
  • Plano’s: historische éénbladdrukken, Het Geheugen van Nederland – 2600 drukken – soms in kleurendruk – uit de collectie van de Koninklijke Bibliotheek

Oostenrijk

Polen

Rusland en Sovjet-Unie

  • Soviet Pamphlets, University of Texas at Austin – drie thematische collecties, rond onderwijs, vrouwen en leven op het platteland; daarnaast zijn er 600 pamfletten in de Tobenkin Collection

Spanje

Verenigde Staten van Amerika

In de digitale collectie Slavery in America and the World: History, Culture & Law (HeinOnline) kan men na registratie onder andere een gedigitaliseerde versie bekijken van de pamfletten in Slavery, Race and the American Legal System, 1700-1872: The Pamphlet Literature, Paul Finkelman (ed.) (16 delen, Clark, NJ, 2007).

Zwitserland

  • Wickiana, Zentralbibliothek Zürich – 430 16e-eeuwse meestal geïllustreerde vlugschriften op losse bladen uit de verzameling van Johann Jacob Wick
  • Feuilles volantes, e-rara – een onderdeel van het Zwitserse digitale platform e-rara met zo’n 750 pamfletten
  • Sachdokumentation, Schweizerisches Sozialarchiv – zo’n 160.000 items uit de zogeheten grijze literatuur, en 1,2 miljoen krantenknipsels

Andere verzamelingen en onderwerpen

Broadside ballads, als pamflet gedrukte straatliederen, soms met bijzondere illustraties, zijn het voorwerp van een aantal speciale digitale collecties:

In de digitale collecties van Trinity College, Dublin, zijn zo’n 900 Britse ballades te vinden.

Er zijn een aantal digitale collecties voor chapbooks, volksboeken die vaak mooi de beeldvorming rond recht en justitie tonen:

De Lilly Library van Inidana University heeft een speciale catalogus met 1900 chapbooks.