Digitale collecties

Overzicht

Met het oog op het overzicht in de veelheid van materialen wordt op deze website onderscheid gemaakt tussen verschillende soorten digitale collecties. Het hier gevolgde criterium van de materiële vorm – boeken, archiefdocumenten en afbeeldingen – schept enige orde, maar tegelijk kan men boeken niet los zien van andere informatiedragers als archiefstukken of afbeeldingen. Alleen al gezien de hoeveelheid digitale bibliotheken is het zinvol om allereerst deze categorie apart te behandelen. Tegelijk moet men er rekening mee houden dat ook bibliotheken archieffondsen beheren en digitaal ontsluiten. Menige digitale collectie presenteert juist een scala aan verschillende soorten bronnen. Ondanks deze voorbehouden is er toch ook een pagina gekomen voor digitale archieven, met daarbij een poging tot een repertorium van archiefdiensten. Met het groeien van het zicht op het aantal en de vorm van digitale verzamelingen op rechtshistorisch gebied zal hier de presentatie aangepast worden. Virtuele tentoonstellingen komen apart ter sprake. Soms blijkt een digitaal “archief” toch een digitale bibliotheek, met boeken, te zijn, ook vandaar dat toelichting zo belangrijk en waardevol is.

Digitalisering en cultureel erfgoed zijn eveneens een thema dat op een speciale pagina ter sprake. Een overzicht van het brede veld Digital Humanities kon niet achterblijven.

Deze pagina betreft collecties met als kern afbeeldingen. Commerciële en alleen met licentie toegankelijke databases zijn hier niet opgenomen, beperkte toegang ertoe wordt hier uitdrukkelijk vermeld. Een overzicht met een aantal nationale portals voor gedigitaliseerde erfgoedcollecties is het eerste onderdeel, soms aangevuld met enkele regionale portals, en vervolgens vindt men hier de klassieke rechtsiconografische verzamelingen, maar ook bijzondere onderwerpen als de verluchte handschriften van de Sachsenspiegel, embleemboeken, portretten en festival books.

Nationale portalsites

– alfabetisch naar land, soms ook enkele regionale portals

  • MICHAEL: Multilingual Inventory of Cultural Heritage in Europe – een voormalige portalsite om naar gedigitaliseerd erfgoed te zoeken, lang nog apart bestaand voor Duitsland
  • MEMORar: Fondos dcoumentales históricos, Ministerio de Cultura – een portal voor gedigitaliseerd erfgoed in Argentijnse archieven
  • Trove, National Library of Australia – de portalsite voor vele vormen van gedigitaliseerd materiaal in Australische collecties
  • Faro, Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed – een portal over Vlaams erfgoed, met overzichten van digitale projecten
  • Numériques – een portal voor gedigitaliseerd cultureel erfgoed in Wallonië
  • Canadian National Digital Heritage Index (CNDHI) – een tweetalige database om naar digitale collecties in Canada te zoeken
  • Colecciones digitales, Servicio Nacional del Patrimonio Cultural, Chili
  • Dansk Kulturarv – een centraal platform voor gedigitaliseerde collecties van Deense culturele instellingen
  • Kulturerbe Digital – gearchiveerde versie; deze website bood tot 2023 een goed doorzoekbaar overzicht van Duitse projecten en links naar portals; interface Duits, Engels en Frans
  • e-Varamu – de portal voor digitaal erfgoed bij archieven, bibliotheken en musea in Estland; interface Ests en Engels
  • Finna – zoeken in de collecties van Finse archieven, musea en bibliotheken; interface Fins, Zweeds en Engels
  • Plateforme Ouverte du Patrimoine, Ministère de la Culture
  • SearchCulture: Greek cultural heritage in the digital space – een zoekplatform en aggregator voor ruim zestig instellingen
  • Hungaricana – een digitaal portal voor collecties van Hongaarse archieven, bibliotheken en musea; interface Hongaars en Engels
  • Magyar Nemzeti Digitális Archívum [Hungarian National Digital Archive] – een aggregator en zoekschil voor gedigitaliseerd audiovisueel materiaal en documenten; interface Hongaars en Engels
  • Digital Repository of Ireland – met nu 160 collecties van vele instellingen
  • DHO Discovery, Digital Humanities Observatory, Royal Irish Academy – een portal voor digitale collecties in Ierland, sinds 2013 niet meer bijgewerkt, er is een CSV-bestand, en nog informatie over zeven projecten
  • Cultura Italia – een aggregator en zoekportal voor digitale collecties in Italië; interface Italiaans en Engels
  • Internet Culturale – een portal voor digitale collecties van Italiaanse bibliotheken
  • Japan Search – een portal voor digitale erfgoedcollecties in Japan
  • eKultura – een portal voor Croatisch cultureel erfgoed; interface Kroatisch en Engels
  • e-Paveldas: Bibliotekos-Muziejai-Arkyvai – de zoekportal voor digitale erfgoedcollecties in Litouwen; interface Litouws en Engels
  • Het Geheugen van Nederland, Delpher – een portal tot tientallen digitale collecties, met daarbij met name beeldcollecties – niet te verwarren met de site Geheugen van Nederland (2020) rond inmiddels elf thema’s, vooral verhalen en enkele verwijzingen naar portals
  • Collectie Nederland: Musea, Monumenten en Archeologie, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – afbeeldingen van voorwerpen in musea, van monumenten en archeologische vondsten
  • DigitalNZ – een portalsite voor digitale collecties in Nieuw-Zeeland
  • Kulturpool – een portal voor cultuurhistorische instellingen in Oostenrijk met een overzicht van en een zoekinterface voor hun digitale collecties; interface Duits en Engels
  • Portal za kulturu Republike Srpske [Cultuur in de republiek Servië] = een portalsite voor cultuur; interface Servisch
  • Kultur und Wissenschaftserbe Steiermark – interface Duits en Engels
  • Hispana – een portal voor digitale collecties in Spanje, met een database van gedigitaliseerde collecties
  • Memória Digital de Catalunya – een portal voor tientallen Catalaanse digitale collecties bibliotheken, musea en enkele archieven; er is een handig overzicht van digitale collecties op de site Col-lecions especials des biblioteques de Catalunya; interface Catalaans, Spaans en Engels
  • Catalònica – Agregador de continguts digitals de Catalunya, Biblioteca de Catalunya and Generalitat de Catalunya – een aggregator en zoekplatform voor digitale collecties van 35 instellingen; interface Catalaans, Spaans en Engels
  • CultureGrid – een portal om te zoeken naar gedigitaliseerde items in collecties binnen het Verenigd Koninkrijk
  • Digital Public Library of America – een portal naar vele digitale collecties en platforms voor gedigitaliseerd erfgoed
  • Digital Culture of Metropolitan New York – digitale collecties van instellingen in deze stad
  • New York Heritage Digital Collections – de portal voor collecties in de staat New York
  • Sondera – een voormalig zoekportaal voor Zweedse archieven (NAD), bibliotheken (Libris) en audiovisuele collecties (Svensk Mediedatabase); interface Zweeds en Engels – dienstverlening beëindigd in 2020
  • Digicoord – een portal met een overzicht van Zwitserse projecten; interface Frans en Duits; opgeheven in augustus 2023 – vergelijk het overzicht van editieprojecten bij Infoclio
  • Global Memory Net, Simmons College, Boston, MA – een portal met per land en thema een selectie aan digitale collecties wereldwijd

Op de pagina over digitalisering en cultureel erfgoed is er een opsomming van een aantal provinciale portals in Nederland voor cultureel erfgoed en cultuurhistorie.

Rechtsiconografische databanken

Voor verder onderzoek valt hier allereerst de Internationale Gesellschaft für Rechtliche Volkskunde te vermelden. Onder de hulpmiddelen voor iconografisch onderzoek valt bijvoorbeeld het Reallexikon zur Deutschen Kunstgeschichte – nu RDK Labor genoemd – te noemen, dat online toegankelijk is. De online database van de Index of Medieval Art te Princeton is sinds juli 2023 vrij toegankelijk, het geheel slechts bij de weinige instituten met een compleet exemplaar van de indexkaarten (Dumbarton Oaks, Washington, DC; Getty Research Institute, Los Angeles; Kunsthistorisch Instituut, Utrecht).

Iconclass biedt eveneens een systematische indeling van onderwerpen, maar deze is wel vrij toegankelijk, inmiddels in zes talen. Het is vaak handig om eerst een concrete database met afbeeldingen te bezoeken met de classificaties van Iconclass om deze indeling te verkennen. De Arts and Architecture Thesaurus van het Getty Research Institute biedt een volgend classificatiesysteem waarvan ook een Nederlandse versie bestaat. Zeer boeiend is de Iconographic Database van het Warburg Institute in Londen. Het Spaanse Ministerio de Cultura brengt op Tesauros del Patrimonio Cultural de España een aantal thesauri en woordenboeken voor cultureel erfgoed.

Algemene databases met historische afbeeldingen

– alfabetisch op land geordend

Voor verder kunsthistorisch onderzoek vallen de volgende linksverzamelingen te noemen

  • Institut für Kunst- und Bildgeschichte, Humboldt Universität, Berlijn
  • Internetbronnen Kunstgeschiedenis, Universiteitsbibliotheek, Utrecht – een complete en goed geordende gids
  • Art Discovery Group Catalogue – een meta-catalogus voor belangrijke kunsthistorische bibliotheken, interface Duits, Engles en Frans; de voorganger ArtLibraries was een onderdeel van ArtHistoricum.net, Virtuelle Fachbibliothek Kunstgeschichte, waar ook een online catalogus bijhoort
  • Kubikat – een meta-catalogus met vier belangrijke Duitse instituutscatalogi; viertalige interface
  • Associazione IRIS Firenze – een meta-catalogus voor kunsthistorische en museale bibliotheken in Florence; interface Italiaans en Engels
  • Fachinformationsdienst Kunst, Universitätsbibliothek Heidelberg – een nuttig compact overzicht van diverse bronnen, bibliotheken en gidsen; interface Duits en Engels
  • Links, RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, Den Haag – helaas is er alleen nog een gearchiveerde versie (2011) van de vijftien bladzijden met nuttige links, haast een portal

Sommige producenten van software voor digitale collecties bieden al dan niet complete overzichten aan van concreet gebruik, hier alfabetisch geordend op firmanaam:

Thematische verzamelingen

Een uitzonderlijke plaats wordt in de rechtsiconografie traditioneel toebedeeld aan de verluchte handschriften van de Sachsenspiegel, het invloedrijke boek van Eike von Repgow uit de dertiende eeuw over het recht in Saksen:

Een bijzondere bron uit de vroegmoderne periode zijn de embleemboeken, een genre dat de jurist en humanist Andrea Alciato (1492-1550) in het leven riep met zijn Emblemata (1531). Emblemen zijn afbeeldingen met een zinspreuk of motto en uitleg ervan in dichtvorm. Hier deels met Iconclass doorzoekbare collecties van gedigitaliseerde embleemboeken:

Afbeeldingen van juristen zijn een geliefd onderwerp. Er zijn enkele databases waarin men portretten van vele juristen uit vroeger tijden kan vinden:

Onder festival books verstaat men gelegenheidspublicaties rond feesten en gebeurtenissen als troonsbestijgingen, Blijde Inkomsten, vredessluitingen, vorstelijke huwelijken en begrafenissen, momenten waarop de macht wordt gerepresenteerd of begroet met pracht en praal, en vaak beelden van recht en justitie worden getoond of gesuggereerd. Vanwege de vaak fraaie illustraties en de inzet van kunstenaars vormen festival books ook een bron voor de rechtsiconografie.