Paleografie

Paleografie is een van de historische hulpwetenschappen met een zeer praktisch karakter, de bestudering, ontcijfering en omzetting in leesbare tekst van oud schrift. Op deze pagina vindt u geen handleiding om oud schrift te leren lezen, maar wel een handig overzicht van online handleidingen, die soms vergezeld gaan met zeer royale verzamelingen afbeeldingen. Bij elke handleiding geef ik aan welke periode en land centraal staat, en of daarbij handschriften of archiefstukken – of beide – aan de orde komen.

Middeleeuwen algemeen

  • Medieval handwriting: Links, Diane Tillotson – een goed overzicht op een ook verder aanbevelenswaardige site
  • Earlier Latin Manuscripts, National University of Ireland, Galway – voor onderzoek naar handschriften van vòòr 800, gebaseerd op E.A. Loewe’s Codices Latini Antiquiores
  • Littera Visigothica, Ainoa Castro – geen online cursus, maar verder de plek om online meer te weten te komen over Visigothisch schrift; artikelen in Engels en Spaans; er komt een begeleidende website VisigothicPal
  • School, Virtual Hill Museum and Manuscript Library – met momenteel zowel Westerse als Syrische handschriften, met verder bijvoorbeeld een handig lexicon voor termen rond handschriften
  • Ad fontes, Universität Zürich – met ook een database versie van Adriano Cappelli’s Lexicon abbreviaturarum / Dizionario di abbreviature latine ed italiane voor het ontcijferen van afkortingen – er is ook een wat traditionelere webversie van dit boek, een link voor de Duitse vertaling (1928) (Universitäts- und Stadtbibliothek Köln) en een verkorte Engelse versie (The elements of abbreviation in medieval palaeography, David Heimann en Richard Kay (1982)
  • Enigma, Ciham, Lyon/CNRS – Marjorie Burghart ontwikkelde een tool om incomplete woorden in Latijn te ontcijferen, interface in tien talen; ook ontwikkelde ze twee online oefeningen (1299-1300 en 1308) bij een Frans-Italiaans project (Archivio di Stato di Torino en twee Franse departementale archieven) – over rekeningen uit de Savoye (Castellanie, Comptes des châtellenies savoyardes)
  • READ: Recognition and Enrichment of Archival Documents – een project voor het elektronisch en geautomatiseerd ontcijferen van handgeschreven teksten
  • MONK, Universiteit Groningen en Nationaal Archief – een Nederlands project voor geautomatiseerde ontcijfering van oude handschriften en archiefstukken
  • DigiPal: Digital Resource and Database for Palaeography, Manuscript Studies and Diplomatic, King’s College London – een project rond middeleeuwse Engelse handschriften en archiefstukken
  • Paleography Resources & Tools, Paleography@Penn, University of Pennsylvania – een overzicht met onder anere gescande literatuur en links
  • Paléographie, Ménestrel – een zeer uitgebreide Franstalige handleiding en gids met vele links op deze portal voor middeleeuwse studies
  • Handbok i nørron filologi: Faksimilar – een becommentarieerde lijst met links naar middeleeuwse handschriften uit Scandinavische landen

Apps voor paleografie

  • Abbreviationes, Olaf Pluta, Ruhr-Universität Bochum – een commerciële tool voor het ontcijferen van middeleeuwse afkortingen
  • Medieval handwriting, Leeds University Library – freeware – zowel handschriften als archiefstukken
  • English Renaissance handwriting, Leeds University Library – freeware – eveneens zowel handschriften als andere documenten
  • Gotisk håndskrift, Arkivverket – een Noorse app – freeware

Byzantijnse paleografie

  • Byzantine paleography, Internet History Sourcebooks, Paul Halsall, Fordham University – een inleiding voor de paleografie van bronnen voor de Byzantijnse geschiedenis

Vroegmoderne tijd (1500-1800)

  • Script Tutorials, Brigham Young University – Duitse, Engelse, Franse, Italiaanse, Nederlandse, Portugese en Spaanse documenten, deels nog niet actief, en dan ook nog Latijnse teksten op dit goed voorziene portal; interface Engels en brontalen
  • Diccionario de Abreviaturas Novohispanas, Universidad Nacional Autónoma de Mexico – vroegmoderne Spaanse en Latijnse afkortingen in (koloniale) archiefstukken, met veel voorbeelden en bibliografie

Brazilië

Duitsland

  • Kurrentschrift – een van de handleidingen om dit cursieve Duitse schrift te lezen, hier aan de hand van beroemde Duitse gedichten
  • Paläographie Online, Peter Orth (Universität Erlangen) en Georg Vogeler (LMU, München) – vooral middeleeuwse bronnen
  • Paläographisches Lesetraining, Thomas Frenz, Passau – voor Latijnse teksten van de vijfde tot de twintigste eeuw
  • Digitale Schriftkunde, Generaldirektion der Staatlichen Archiven Bayern – een online tutorial met voorbeelden uit Beierse archiefstukken vanaf de achtste eeuw

Frankrijk

Italië

IJsland

  • Handritin heima – een website over IJslandse literatuur, schrift en handschriften in de middeleeuwen, met een beknopte paleografische handleiding; interface IJslands, Deens, Zweeds en Duits

Nederland en België

Noorwegen

Polen

Portugal

  • Sistemas de escrita, Tipografos.net – een beknopt overzicht van middeleeuwse schriftsoorten

Spanje

Verenigd Koninkrijk

Zweden