Edities canoniek recht

Er zijn relatief weinig uitgaven van middeleeuwse canoniekrechtelijke bronnen. Een flink aantal edities is al tamelijk oud. In de Patrologia Latina van J.P. Migne zijn uit oude drukken ook canoniekrechtelijke bronnen uitgegeven. Dit zijn echter geen kritische edities. Voor een paar groepen bronnen is de situatie gunstiger, namelijk voor de akten van concilies en de libri paenitentiales, de boeteboeken. Vanwege hun hoeveelheid zijn de verwijzingen ernaar algemeen gehouden. Het Decretum Gratiani (rond 1140) vormt een waterscheiding tussen de vroege en de klassieke canonistiek. Ook de decretalencollecties uit de twaalfde eeuw komen ter sprake. Voor alle soorten bronnen geldt dat een aantal edities in voorbereiding is, sommige in een gevorderd stadium, onder andere bij het Institute of Medieval Canon Law. Waar zinnig en voorhanden, wordt gewezen op herdrukken van oude uitgaven.

De Patrologia Latina kan online worden doorzocht in het Corpus Corporum (Universität Zürich). Er is een digitale bibliotheek voor het middeleeuwse canonieke recht, The Virtual Medieval Canon Law Library. Verder biedt vooral het Münchener Digitalisierungszentrum online de nodige oude drukken en handschriften met werken over canoniek recht aan. Een handig overzicht van ruim drieduizend gedigitaliseerde handschriften biedt de Catalogue of Digitized Medieval Manuscripts (UCLA).

Concilies

Van de vroege concilies verschenen nieuwe edities in het Corpus Christianorum, Series Latina (Brepols). Edities van de Karolingische concilies verschijnen bij de Monumenta Germaniae Historica, in de reeks MGH Concilia. De volgende oudere uitgaven van algemene concilies zijn van belang:

  • Conciliorum omnium generalium et provincialium collectio regia (37 dln., Paris 1644) – loopt tot 1640.
  • Labbe, Ph. en G. Cossart (ed.), Sacrosancta concilia ad regiam editionem exacta (17 dln., Paris 1671-1672) – supplement door Etienne Baluze, Collectio nova conciliorum I (Paris 1683) – een overzicht van online versies staat op Patristica.net
  • Hardouin, J. (ed.), Acta conciliorum et epistolae decretales ac constitutiones Summorum Pontificum (12 dln., Paris 1714-1715).
  • Coleti, N. (ed.), Sacrosancta concilia ad regiam editionem exactam (23 dln., 1728-1833).
  • Mansi, J.D. (ed.), Sacrorum conciliorum nova et amplissima collectio (31 dln., Florence-Venetië 1759-1798) – loopt tot 1439; het meest gebruikt en het vaakst herdrukt (Paris 1901-1927; Graz 1960-1962); er bestaan online verschillende digitale versies, bijvoorbeeld bij FSCIRE, zie ook dit overzicht (patristica.net)

Mansi is het bekendste, maar ook andere oude kerkhistorische uitgaven zijn belangrijk; ze bevatten meer dan enkel concilieakten, maar ook preken en toespraken op concilies:

  • D’Achery, Luc (ed.), Spicilegium sive collectio veterum aliquot scriptorum (3 dln., Paris 1732-1735)
  • Martène, E., en U. Durand (ed.), Thesaurus novus anecdotorum (5 dln., Paris 1717).
  • Martène, E., en U. Durand (ed.), Veterum scriptorum et monumentorum historicorum dogmaticorum et moralium amplissima collectio (9 dln., Paris 1724-1733).
  • Würdtwein, Stephan Alexander (ed.), Subsidia diplomatica ad selecta juris ecclesiastici Germaniae… (14 dln., Heidelberg, etc., 1772-1780) – ook Nova subsidia… (14 dln., Heidelberg 1781-1792)

Een inleiding en een handig overzicht, met name van particuliere collecties en plaatselijke concilies, geeft Joseph Avril, ‘Les décisions des conciles et synodes’, in: Jacques Berlioz et alii (ed.), Identifier sources et citations (Turnhout 1994; L’atelier du médiéviste, 1) 177-189.

Voor de volgende algemene concilies zijn er aparte uitgaven buiten de grote reeksen:

  • Concilios Visigóticos e Hispano-Romanos, J. Vives (ed.) (Barcelona-Madrid 1963).
  • The early councils of pope Pasccal II , 1100-1110, U.R. Blumenthal (ed.) (Toronto 1978).
  • Constitutiones concilii quarti Lateranensis una cum commentariis glossatorum, Antonio García y García (ed.) (Città del Vaticano 1981) – inclusief de commentaren (“apparatus”) van Vincentius Hispanus en Johannes Teutonicus.
  • Acta concilii Constantientis, H. Finke (ed.) (4 dln., Münster 1896-1928).
  • Monumenta conciliorum generalium saeculi decimi quinti, F. Palacky (ed.) (4 dln., Wenen 1857-1935).
  • Concilium Basiliense. Studien und Quellen zur Geschichte des Konzils von Basel, J. Haller (ed.) (8 dln., Basel 1896-1936).
  • Die Concordia canonum des Cresconius : Studien und Edition, Klaus Zechiel-Eckes (ed.) (2 dln., Frankfurt am Main 1992).
  • Die Konzilsordines des Früh- und Hochmittelalters, Heribert Schneider (ed.) (Hannover 1996; MGH, Ordines de celebrando concilio).

Er zijn inmiddels twee cd-roms met canones uit niet-Italiaanse verzamelingen tussen 1000 en 1400, de andere is een verbeterde editie:

  • Ausgewählte Kanonessammlungen zwischen 1000 und 1400 außerhalb Italiens. Eine Aufarbeitung mittels EDV (A Selection of Canon Law Collections Compiled outside Italy between 1000 and 1400. Access with data processing), L. Fowler-Magerl (ed.) (Piesenkofen 1998; CD-Rom KANONES 1.0).
  • Clavis Canonum. Selected Canon Law Collections before 1140, L. Fowler-Magerl (ed.) (München 2005; MGH Hilfsmittel 21) – met inleiding; nu ook online raadpleegbaar.

Libri paenitentiales

De boeteboeken nemen een bijzondere plaats in tussen zuiver theologische en juridische werken. Hun overlevering hangt er echter nauw mee samen, reden om hier de belangrijkste edities te noemen in volgorde van uitgave. In het project The Anglo-Saxon Penitentials van Allen J. Frantzen worden boeteboeken in het Oud-Engels online ontsloten.

  • Regino von Prüm, De synodalibus causis et disciplinis ecclesiasticis libri duo, F.G.A. Wasserschleben (ed.) (Leipzig 1840) – met Duitse vertaling door Wilfried Hartmann: Das Sendbuch des Regino von Prüm (Darmstadt 2004).
  • Wasserschleben, F.H.W., Die Bussordnungen der abendländischen Kirche (Halle 1851; herdruk Graz 1958).
  • Paulus Ungarus, Summa de penitentia, in: Bibliotheca Casinensis IV (Montecassino 1880) 191-215.
  • Schmitz, H.J., Die Bussbücher und die Bussdiscipline der Kirche (2 dln., Mainz 1883).
  • Collectio canonum Hibernensis, H. Wasserschleben (ed.) (Giessen 1874; 2e dr., Leipzig 1885).
  • Hrabanus Maurus, De institutione clericorum, A. Knoepfler (ed.) (München 1900) – nieuwe editie: Hrabanus Maurus, De institutione clericorum libri tres. Studien und Edition, Detlev Zimpel (ed.) (Frankfurt am Main, etc., 1996).
  • Finsterwalder, P.W. (ed.), Die Canones Theodori Cantaruensis und ihre Überlieferungsformen (Weimar 1929).
  • A. Morey, Bartholomew of Exeter, bishop and canonist (Cambridge 1937) – bevat de editie van een summa penitentialis.
  • Petrus Manducator, ‘De penitentia’, in: Spicilegium Sacrum Lovaniense XVII, R. Martin (ed.) (Louvain 1937).
  • Laporte, J. (ed.), Le Pénitentiel de Saint Colomban (Tournai 1958).
  • Bieler, Ludwig (ed.), The Irish Penitentials (Dublin 1963).
  • Alanus de Insula, Liber poenitentialis, J. Longère (ed.) (2 dln., Louvain-Lille 1965).
  • Thomas de Chobham, Summa confessorum, F. Broomfield (ed.) (Louvain-Paris 1968).
  • Robert of Flamesbury, Liber Poenitentialis: A critical edition with introduction and notes, J.J. Firth (ed.) (Toronto 1971).
  • Petrus Pictaviensis, Summa de confessione. Compilatio praesens, J. Longère (ed.) (Turnhout 1980).
  • Die Bussbücher Halitgars von Cambrai und des Hrabanus Maurus, Raymund Kottje (ed.) (Berlijn 1980)
  • Kerff, Franz, Der Quadripartitus – ein Handbuch der karolingischen Kirchenreform (Sigmaringen 1982).
  • J. Renard (ed.), Trois sommes de pénitence de la première moitié du xiiie siècle: La ‘Summula Magistri Conradi’; les sommes ‘Quia non pigris’ et ‘Decime dande sunt’ (2 dln., Louvain 1989).
  • Paenitentialia Franciae, Italiae et Hispaniae seculi XIII-IX , I: Paenitentialia minora Franciae et Italiae seculi XIII-IX, Raymund Kottje (ed.) (Turnhout 1994); II: Paenitentialia Hispaniae, Francis Bezier (ed.) (Turnhout 1998); III: Paenitentiale Pseudo-Theodori, Carine van Rhijn (ed.) (Turnhout 2009).
  • Meens, Rob, Het tripartite boeteboek. Overlevering en betekenis van vroegmiddeleeuwse biechtvoorschriften (met editie en vertaling van vier ‘tripartita’) (Hilversum 1994).

Enkele boeteboeken zijn (deels) in vertaling raadpleegbaar in: John T. McNeill en Helena M. Gamer (eds), Medieval handbooks of penance: a translation of the principal libri poenitentiales and selections from related documents (2e dr., New York 1990). Zie over boeteboeken naast Meens de volgende recente studies:

  • Ludger Körntgen, Studien zu den Quellen der frühmittelalterlichen Bußbücher (Sigmaringen 1993).
  • Cyrille Vogel, Les “libri paenitentiales” (Turnhout 1978; Typologie, 27) – aanvulling door A.J. Frantzen, 1985.
  • Sarah Hamilton, The practice of penance : 900-1050 (Woolbridge 2001).
  • Rob Meens, Penance in medieval Europe, 600-1200 (Cambridge, etc., 2014).

Edities van laat-middeleeuwse werken over biecht en boete zijn bijvoorbeeld de volgende:

  • Jacobus Pasavante O.P., Lo specchio della vera penitenza, M. Lenardon (ed.) (Florence 1925).
  • San Bernardino da Siena, Operette volgari di San Bernardino, D. Pacetti (ed.) (Florence 1938) – een confessionale in het Italiaans.
  • Die Summa Confessorum des Johannes von Erfurt, Norbert Brieskorn (ed.) (3 dln., Frankfurt am Main 1980-1981).
  • Die “Rechtssumme” Bruder Bertholds, M. Hamm en H. Ulmschwermler (ed.) (Tübingen 1987-1991).

Normatieve bronnen vanaf de twaalfde eeuw

  • Decretum Gratiani [“Concordantia discordantium canonum”], in: Corpus Iuris Canonici I, Emil Friedberg (ed.) (Leipzig 1879; herdruk Graz 1956) – online bij de Bayerische Staatsbibliothek, München
  • Wortkonkordanz zum Decretum Gratiani, Timothy Reuter en Gabriel Silagi (ed.) (5 dln., München 1990).
  • Decretales Gregorii IX [Liber Extra], in: Corpus Iuris Canonici II, Emil Friedberg (ed.) (Leipzig 1881; herdruk Graz 1956) – een online uitgave zonder annotatie bij de Bibliotheca Augustana van Ulrich Harsch, een handig doorzoekbare online versie bij de IntraText Library;
  • YperLiberExtra – Friedbergs editie van de Liber Extra in databasevorm, met opslag- en printmogelijkheid als PDF (Università di Catania)
  • Decretales Bonifatii VIII [Liber Sextus], in: Corpus Iuris Canonici II – online, Columbia University.
  • Clementinae, in: Corpus Iuris Canonici II.
  • Extravagantes communes, in: Corpus Iuris Canonici II.
  • Extravagantes Johannis XXII, Jacqueline Tarrant (ed.) (Città del Vaticano 1983) – oude editie: Corpus Iuris Canonici II.

Decretalen vóór 1234 werden bijeengebracht in verschillende compilationes. Zie voor een concordantie tussen de “tituli” (secties) van de verschillende collecties Stephan Kuttner, Index titulorum decretalium ex collectionibus tam privatis quam publicis conscriptis (Milaan 1977; Ius Romanum Medii Aevi, Subsidia, 2). Snelle oriëntatie is ook mogelijk via het Repertorium utriusque iuris van Denis Muzerelle, een online overzicht van de indelingen van het Romeinse en middeleeuwse canonieke recht.

  • Quinque compilationes antiquae, Emil Friedberg (ed.) (Leipzig 1882; herdruk 1958) – verwijst naar zijn Corpus Iuris Canonici voor daarin opgenomen decretalen.
  • Ivo van Chartres, Panormia, editie in PDF-formaat door Bruce Brasington en Martin Brett – deze collectie werd benut door Gratianus; de voorlopige online editie geeft een goed idee van de tekstuele problematiek van dergelijke collecties – zie nu de versie op Github
  • Ivo van Chartres, Collectio Tripartita, voorlopige editie in PDF-formaat door Martin Brett
  • Ivo van Chartres, Decretum – voorlopige editie in PDF-formaat door Martin Brett
  • Gregorius van San Grisogono, Polycarpus – voorlopige editie bij de MGH door Horst Fuhrmann, Uwe Horst en Michael Klein van een vroeg 12e-eeuwse canonesverzameling
  • Collectio canonum trium librorum, I: Liber I-II, Joseph Motta en Giorgio Picasso (ed.) (Città del Vaticano 2005).

Voor het Decretum Gratiani werkt een team onder leiding van Anders Winroth aan een editie van de eerste versie (first recension); de eerste resultaten zijn online beschikbaar.

Decretalen uit de twaalfde eeuw

De decretalenverzamelingen uit de twaalfde eeuw vormen een verhaal op zich. Decretalen, pauselijke oordelen in briefvorm over kerkelijke rechtszaken, kennen een ingewikkelde overlevering eer zij officieel gebundeld werden in grote verzamelingen als de Decretales Gregorii IX (“Liber Extra”) van 1234 en het Liber Sextus van paus Bonifatius VIII in 1298. De vroege particuliere collecties met dergelijke decretalen vormen een moeilijk maar boeiend onderzoeksterrein. De negende-eeuwse Pseudo-Isidorische dekretalen (en die van Benedictus Levita) zijn online beschikbaar bij de MGH.

  • Duggan, Charles, Twelfth-century decretal collections and their importance in English history (London 1963); recensie: Peter Landau, ZRG KA 51 (1965) 362-375.
  • Duggan, Charles, Canon law in medieval England (London 1982) – herdrukken van artikelen.
  • Duggan, Charles, en Stanley Chodorow (ed.), Decretales ineditae seculi XII. From the papers of the late Walther Holtzmann (Città del Vaticano 1982); recensies: Rudolf Weigand, AKKR 151 (1982) 631-634; Peter Landau, ZRG KA 72 (1986) 411-414.
  • Holtzmann, Walther, Studies in the collections of twelfth-century decretals, edd., rev., transl. Mary G. Cheney en Christopher R. Cheney (Città delVaticano 1979).
  • Kuttner, Stephan, Repertorium der Kanonistik (1140-1234). Prodromus corporis glossarum I (Città del Vaticano 1937; Studi e Testi 71; verschillende herdrukken).
  • Landau, Peter, ‘Die Entstehung der systematischen Dekretalensammlungen und die europäische Kanonistik des 12. Jahrhunderts’, ZRG KA 65 (1979) 120-148.
  • Landau, Peter, ‘Dekretalensammlungen des 12. und beginnenden 13. Jahrhunderts’, ZRG KA 68 (1982) 453-461.
  • Landau, Peter, ‘Vorgratianische Kanonessammlungen bei Dekretisten und in frühen Dekretalensammlungen’, Proceedings of the Eight International Congress of Medieval Canon Law, Stanley Chodorow ed. (Città del Vaticano 1992) 93-116.
  • Landau, Peter, Kanones und Dekretalen (Goldbach 1997) – herdrukken van artikelen.
  • Die Collectio Francofurtana – eine französische Dekretalensammlung, Analyse beruhend auf den Vorarbeiten von Walther Holtzmann, edd. Peter Landau en Gisela Drossbach (Città del Vaticano 2007).
  • Rennie, Kriston (ed.), The Collectio Burdegalensis: a study and register of an eleventh-century canon law collection (Toronto 2013) – met tekstuitgave van een relatief vroeg maar belangwekkende decretalencollectie

Werken van canonisten na Gratianus

  • Bernardus Papiensis, Bernardi Papiensis Faventini episcopi Summa Decretalium , E.A.Th. Laspeyres (ed.) (Regensburg 1860; herdruk Graz 1956).
  • Die Summa magistri Rolandi nachmals Papstes Alexander III., Friedrich Thaner (ed.) (Innsbruck 1874; herdruk Aalen 1962) – niet door Rolandus Bandinelli geschreven.
  • [Vacarius?],’ Magistri Vacarii Summa de matrimonio’, Frederic William Maitland (ed.), Law Quarterly Review 13 (1887) 133-143, 270-287.
  • Paucapalea, Die Summa des Paucapalea, F. von Schulte (ed.) (Giessen 1890; herdruk Aalen 1965).
  • Die Sentenzen Rolandus nachmals Papstes Alexander III., Ambrosius M. Gietl (ed.) (Freiburg im Breisgau 1891; herdruk Amsterdam 1969) – ook deze tekst wordt niet meer aan paus Alexander III toegeschreven
  • Magistri Gandulphi Bononiensis Sententiarum Libri Quatuor, Johannes de Walter (ed.) (Wenen-Bratislava 1924).
  • Raymundus de Pennaforte, Summa iuris canonici, X. Ochoa en A. Diez (ed.) (Rome 1975) – 1218-1221, onvoltooide summa.
  • Rufinus, Summa decretorum, Heinrich Singer (ed.) (Paderborn 1902; herdruk Aalen 1963) .
  • The Summa Parisiensis on the Decretum Gratiani, Terence P. McLaughlin (ed.) (Toronto 1952).
  • Summa “Elegantius in iure diuino” seu Coloniensis, Stephan Kuttner en Gérard Fransen (ed.) (4 dln., New York- Città del Vaticano 1969-1990) .
  • Steven van Doornik (1128-1203), Die Summa des Stephanus Tornacensis über das Decretum Gratian, Johann Friedrich von Schulte (ed.) (Giessen 1891; herdruk Aalen 1965) – deeleditie.
  • Johannes Teutonicus (Johannes von Halberstadt), Johannis Teutonici Apparatus glossarum in Compilationem Tertiam, I (libri 1-3), Kenneth Pennington (ed.) (Città del Vaticano 1981) – de libri 3-5 staan al online op Pennington’s website.
  • Brendan McManus, The Ecclesiology of Laurentius Hispanus and his contribution to the Romanization of canon law jurisprudence, with an Edition of Laurentius’s Apparatus glossarum in Compilationem tertiam (Ph.D., Syracuse University 1991) Part II.
  • Die Glossen zum Dekret Gratians : Studien zu den frühen Glossen und Glossenkompositionen, Rudolf Weigand (ed.) (2 dln., Rome 1991; Studia Gratiana 25-26).
  • Distinctiones Monacenses, Rosalba Sorice (ed.) (Città del Vaticano 2002) – eerder al door A.J. de Groot: Distinctiones “Si mulier eadem hora” seu Monacenses (Nijmegen 1996).
  • Animal est substantia (Summa Bambergensis) – begin 13e eeuw; editie in PDF-formaat door E.C. Coppens, Nijmegen.
  • Simon van Bisignano, Summa – editie door Pier Aimone, Fribourg – zie nu zijn editie Summa in Decretum Simonis Bisinianensis (Città del Vaticano 2014).
  • Vincentius Hispanus, apparatus ad Lateranum IV – in editie Lateranen IV [García y García 1981].
  • Johannes Teutonicus, apparatus ad Lateranum IV – in editie Lateranen IV [García y García 1981].
  • Magistri Honorii Summa ‘De iure canonico tractaturus’ , Rudolf Weigand (+), Peter Landau, Waltraud Kozur, e.a. (eds.) (2 vol., Città del Vaticano 2004-2010) – rond 1188 geschreven.
  • Kersten A. Jacobi, Der Ehetraktat des Magisters Rolandus von Bologna : Redaktionsgeschichtliche Untersuchung und Edition (Studienausgabe) (diss. Bremen 2003; Hamburg 2004).
  • Huguccio Pisanus Summa Decretorum, Tom. I, Dist. 1-20, ed. Oldrich Prerovský et alii (Città del Vaticano 2006) – 1180-1190.
  • Summa ‘Omnis qui iuste iudicat’ sive Lipsiensis, Tom. I, edd. Rudolf Weigand (+), Peter Landau, Waltraud Kozur; adll. Stephan Haering, Karin Miethaner-Vent, Martin Petzolt (Città del Vaticano 2007); Tom. II, edd. Peter Landau, Waltraud Kozur, adlaborantibus Stephan Haering, Heribert Hallermann, Karin Miethaner-Vent, Martin Petzolt (Città del Vaticano 2012); Tom. III, edd. Peter Landau et alii (2014) – geschreven in 1186.
  • Reverentia sacrorum canonum – vroeg commentaar op Gratianus, online-editie door John C. Wei

Andere bronnen

Uiteraard zijn er nog meer bronnen voor en over het middeleeuwse canonieke recht. De Online Medieval Sources Bibliography is een van de hulpmiddelen om gedrukte en online bronnen te vinden. Het si moeilijk om hier een zinvolle eselectie van tekstedities te geven. Een berperkte lijst van moderne tekstedities rond bijvoorbeeld de middeleeuwse pauskeuze zou in ieder geval de volgende titels bveatten:

  • Anton, Hans Hubert (ed.), Der sogenannte Traktat “De ordinando pontifice” : ein Rechtsgutachten in Zusammenhang mit der Synode von Sutri (1046) (Bonn 1982).
  • Jasper, Detlev, Das Papstwahldekret von 1059 : Überlieferung und Textgestalt (Sigmaringen 1986).

Reprints

  • Antonius de Butrio, Commentaria…decretalium (4 dln., Venetiis, 1578) en Commentaria in Sextum (Venetiis 1575) – herdruk Turijn 1967 – ook online (Ames Foundation)
  • Baldus de Ubaldis, Ad tres priores libros decretalium commentaria (Lugduni 1585; herdruk Aalen 1970) – ook editie Venetiis: Iunta, 1595 (herdruk Turijn 1971).
  • Goffredus de Trani, Summa super titulis Decretalium (Lugduni: Moylim, 1519) – herdruk Aalen 1968, 1992.
  • Hostiensis (Henricus de Segusio), Summa aurea (Lugduni: Paganum, 1537) – herdruk Aalen 1962.
  • Hostiensis (Henricus de Segusio), Summa aurea (Venetiis 1574) – herdruk Turijn 1975.
  • Hostiensis (Henricus de Segusio), Lectura (Venetiis 1581) – herdruk Turijn 1965; commentaar op Liber Extra.
  • Innocentius IV, Commentaria in V. libris decretalium (Francofurti ad Moenam 1570) – herdruk Frankfurt am Main 1968.
  • Johannes Andreae, Novella super sexto Decretalium (Venetiis: Pincius, 1499) – herdruk Graz 1963.
  • Johannes Andreae, In I.[-V.] Decretalium Novella…commentaria (Venetiis: Franciscus, 1581) – herdruk 4 dln., Turijn 1966 – ook online (Ames Foundation)
  • Johannes Monachus (Jean le Moine), Glosa aurea…super VI. libro decretalium (Parisiis 1535) – herdruk Aalen 1968.
  • Abbas Antiquus [Bernardus de Montemirato], Lectura aurea domini Abbatis antiqui super quinque libris decretalium (Straatsburg: Schott 1510) – herdruk Frankfurt am Main 2008).
  • Guido de Baisio [Archidiaconus], Rosarium sive enarratione super decreto (Lugduni: Hugo à Porta, 1559) – herdruk Frankfurt am Main 2008.

Gedigitaliseerde oude edities

Men kan gedigitaliseerde oude edities via de gebruikelijke wegen online. De Karlsruher Virtueller Katalog fungeert hier als een van de beste zoekwegen. Soms zijn er edities apart gedigitaliseerd:

  • Panormitanus [Nicolaus de Tedeschis], Commentaria in Decretales (4 dln., Venetiis 1570-1571); Ames Foundation, exemplaar Houghton Library, Harvard University – met ook de Consilia et quaestiones
  • Hostiensis [Henricus de Segusio], Commentaria (4 dln. Venetiis 1581), Ames Foundation, exemplaar Houghton Library, Harvard University – een zeer beroemd 13e-eeuws commentaar
  • Tractatus universi iuris (22 dln. in 29 banden, Venetiis 1584-1586); exemplaar Harvard Law School, Harvard University Library – de grootste juridische tractatenverzameling van de zestiende eeuw